10 điều Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi chúng ta thực hiện trong Thông điệp Magnifica Humanitas

Mặc dù Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị và những người tạo ra hệ thống AI (trí tuệ nhân tạo) hành động có trách nhiệm, xem xét những mối đe dọa mà công nghệ này gây ra cho con người, nhưng phần lớn những đề xuất cụ thể của Đức Giáo hoàng lại hướng đến những con người bình thường.
 

Đức Giáo hoàng viết rằng thách thức không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát AI. Đó là “lời mời gọi chúng ta, những người Kitô hữu, cùng nhau nỗ lực để xây dựng một cuộc sống hòa bình, công bằng và có phẩm giá trong cộng đồng.” (số 10)
 

Trong thời đại AI, ngài viết, cần phải suy ngẫm về học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo, giúp chúng ta phân định được những thách đố của thời đại ngày nay dưới ánh sáng của Tin Mừng và từ sự hiểu biết của chúng ta về con người được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa.
 

“Điều tôi mong muốn nhất là giúp các tín hữu giáo dân và những người thiện chí tái khám phá bổn phận của mình trong việc thực hiện [những nguyên tắc này] trong cuộc sống hàng ngày, trong các mối quan hệ gia đình, công việc và sự tham gia vào xã hội,” ngài tiếp tục (số 47).
 

Dưới đây là 10 “việc cần làm” dành cho tất cả chúng ta từ Thông điệp Magnifica Humanitas:
 

1. Hãy tham gia và chịu trách nhiệm
 

Đức Giáo hoàng kêu gọi chúng ta nhận ra “sự liên đới” (solidarity) giữa chúng ta với nhau và nghĩa vụ phải tích cực tham gia vào công việc hướng tới lợi ích chung.
 

Ngài đề xuất “hãy luôn cập nhật thông tin, tương tác với người khác, lên tiếng và đóng góp vào các quyết định và chọn lựa chung.” (số 73)
 

2. Đừng sử dụng AI khi không cần thiết
 

Đức Giáo hoàng cảnh báo rằng “sự phụ thuộc quá mức” vào các công cụ AI có thể “làm suy yếu khả năng sáng tạo và phán đoán cá nhân.” Mặc dù có vẻ như AI cung cấp câu trả lời khách quan cho các câu hỏi, nhưng chúng cũng “phản ánh những giả định văn hóa của những người thiết kế và đào tạo chúng, với tất cả những điểm mạnh và hạn chế của họ,” ngài viết.
 

Ngài còn viết rằng chatbot AI cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hình thành các mối tương quan giữa người với người.
 

“Do đó, nguy hiểm không phải là việc một người có thể tin rằng họ đang giao tiếp với một người khác, mà là họ có thể dần dần đánh mất mong muốn hình thành những mối liên hệ con người thực sự.” (số 100)
 

3. Vun đắp cho các mối tương quan
 

Đức Giáo hoàng viết rằng, mặc dù văn hóa kỹ thuật số mang lại nhiều cơ hội để kết nối hơn, nhưng nó không đáp ứng được nhu cầu về sự gần gũi chân thành của con người.
 

Ngài viết: “Trong thời đại đề cao tốc độ và sự phân mảnh, con người vẫn khao khát được nhận sự quan tâm và đón nhận từ những tâm hồn chu đáo, những lời nói tử tế và những bàn tay đầy lòng thương xót.”
 

“Tôi mời mọi người hãy trân trọng những nơi chốn và những thời điểm mà sự hiện diện về thể chất vẫn rất quan trọng, chẳng hạn như những bữa ăn chung,” ngài gợi ý, đề cập đến các buổi tụ họp của cộng đồng Kitô hữu, việc dành thời gian cho những người cô đơn và phục vụ người nghèo đóng vai trò như là cơ hội cho những cuộc gặp gỡ như vậy (số 239).
 

4. Giúp trẻ em và thanh thiếu niên nói “Không” với AI
 

Đức Giáo hoàng chỉ ra rằng cha mẹ và các nhà giáo dục nên giúp giới trẻ chống lại sự cám dỗ tìm đến màn hình để giải trí cũng như tìm kiếm câu trả lời nhanh chóng và dễ dàng từ AI cho các câu hỏi của họ. Ngài cảnh báo rằng giới trẻ ngày nay, bị tấn công bởi dòng chảy liên tục của nền giải trí kỹ thuật số, đang phải chịu đựng “sự mệt mỏi, buồn chán và nỗi thờ ơ trong nỗ lực cần thiết để tìm kiếm chân lý.” (số 139)
 

“Do đó, chúng ta phải học cách kiềm chế việc sử dụng AI và bảo vệ những người trẻ tuổi của chúng ta khỏi lời hứa về thứ máy móc hoàn hảo, khỏi sự cám dỗ tinh tế khiến tư duy của con người dường như trở nên thừa thãi chính xác vào lúc nó trở nên cần thiết nhất,” ngài viết (số 140).
 

5. Bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi nghiện ngập, khiêu dâm và lạm dụng tình dục
 

Đức Giáo hoàng cảnh báo không nên đưa thiết bị di động cá nhân cho trẻ nhỏ và cho phép chúng sử dụng mà không có sự giám sát của người lớn.
 

Ngài viết rằng mối nguy hiểm là việc tiếp cận công nghệ không phù hợp như vậy có thể “làm trầm trọng thêm những điểm yếu của giới trẻ, thúc đẩy chứng nghiện ngập và khiến họ bị cô lập, bị bắt nạt và trở thành nạn nhân của bạo lực trên mạng, cũng như chịu áp lực phải chia sẻ hình ảnh riêng tư hoặc thông tin nhạy cảm.” (số 141)
 

6. Dành ưu tiên cho đội ngũ nhân viên là con người
 

Thông điệp của Đức Giáo hoàng bao gồm lời cảnh báo dành cho các nhà tuyển dụng. Ngài viết rằng AI có thể hữu ích khi nó giúp con người giải quyết những công việc nặng nhọc, lặp đi lặp lại hoặc nguy hiểm. Tuy nhiên, cần phải cẩn trọng để đảm bảo rằng việc sử dụng AI không ảnh hưởng xấu đến con người bằng cách cướp mất việc làm của họ.
 

Ngài viết: “[Việc] bảo vệ cơ hội có được việc làm và vai trò không thể thay thế của cá nhân phải luôn là nguyên tắc chung.”
 

“Việc theo đuổi lợi nhuận lớn hơn không thể biện minh cho những lựa chọn hy sinh việc làm một cách có hệ thống, bởi vì con người là mục đích chứ không phải phương tiện, và trật tự kinh tế phải luôn phụ thuộc vào phẩm giá con người và lợi ích chung.” (số 152)
 

7. Cẩn trọng với lời nói của mình
 

Đức Giáo hoàng viết rằng chúng ta phải “giải giới” ngôn từ của mình để xây dựng một nền văn minh mang tính nhân bản hơn.
 

Ngài viết: “Lời nói có sức mạnh vô cùng to lớn, điều mà chúng ta trải nghiệm trong các tương tác hàng ngày; ví dụ, lời nói có thể thay đổi tâm trạng của chúng ta theo chiều hướng tốt hơn hoặc xấu hơn.”
 

Đức Giáo hoàng cũng kêu gọi chúng ta hãy tự kiểm điểm lương tâm “về những lời nói chúng ta dùng, những định kiến ​​chúng ta có và sự công kích rõ ràng hoặc ngấm ngầm ẩn chứa trong đó.” (số 214)
 

8. Khôi phục lại đối thoại
 

Đức Giáo hoàng kêu gọi đối thoại, không chỉ trong “quan hệ giữa các quốc gia,” mà còn trong cuộc sống thường nhật của chúng ta.
 

Ngài viết rằng điều cần thiết là chúng ta phải có được thái độ “tìm cách tạo nên những mối dây liên kết tình huynh đệ dựa trên sự lắng nghe, thái độ cởi mở, dành thời gian cho nhau và thậm chí là lãng phí thời gian để bên nhau.” (số 220)
 

9. Xây dựng một chương trình sống theo tinh thần Kitô giáo
 

Để đối mặt với những thay đổi công nghệ to lớn đang diễn ra, Đức Giáo hoàng đề nghị chúng ta áp dụng “một chương trình sống nghiêm túc nhưng đầy thách thức theo tinh thần Kitô giáo.”
 

Chương trình này sẽ bao gồm “chiêm ngắm kế hoạch của Thiên Chúa, sống sự hiệp nhất trong Giáo hội bằng cách tham dự Bí tích Thánh Thể, xây dựng một thế giới hướng đến lợi ích chung và cầu nguyện trong sự kết hợp với Đức Trinh Nữ Maria.” (số 229)
 

10. Lập nên một “công trường xây dựng của thời đại chúng ta”
 

Đức Giáo hoàng viết trong phần mở đầu của thông điệp: “Chúng ta đang đối mặt với một sự lựa chọn then chốt: hoặc là xây dựng một Tháp Babel mới, hoặc là xây dựng thành phố nơi Thiên Chúa và nhân loại cùng chung sống.” (số 1)
 

Ngài giải thích rằng Tháp Babel là một dự án “được hình thành mà không hề tham khảo ý kiến ​​của Thiên Chúa, được duy trì bởi một sự đơn điệu vốn loại bỏ tính đa dạng và chọn lấy sự đồng hóa hơn là sự hiệp thông.” (số 7)
 

Ngày nay, giải pháp thay thế là một “công trường xây dựng” (số 16) cho một “nền văn minh tình yêu” (số 38) với Chúa Kitô là nền tảng.
 

Ngài so sánh những người xây dựng thành phố mới này với Nêhêmia, người đã nhận biết được ý muốn của Thiên Chúa là xây dựng lại tường thành Giêrusalem.
 

Đức Giáo hoàng viết: “Tôi thấy nơi con người này một dụ ngôn nổi bật về ơn gọi của chính chúng ta, đó không phải là những người quan sát thụ động trước những rạn nứt về xã hội và văn hóa, cũng không phải là những người bình luận đơn thuần về những gì đang sụp đổ, mà là những người nam và người nữ sẵn sàng bước vào những công trường xây dựng lịch sử – các phòng thí nghiệm nghiên cứu, các công ty công nghệ, trường học, phương tiện truyền thông, các tổ chức và cộng đồng địa phương – để xây dựng lại những gì đã sụp đổ và bảo vệ những gì đang bị đe dọa.” (số 241)
 

Tác giả: Zelda Caldwell – Nguồn: National Catholic Register (28/5/2026)

Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
Theo: giaophanvinhlong.net