THUỘC VỀ CHÚA KITÔ CHỨNG TÁ NIỀM VUI & HIỆP THÔNG QUA VIỆC TÔN TRỌNG PHẨM GIÁ NGÔI VỊ CỦA NHAU
- Chủ nhật - 07/06/2026 23:23
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bài huấn đức của Đức Cha Giuse Huỳnh Văn Sỹ - Giám Mục Giáo Phận Nha Trang, tại Hội Dòng, ngày 03.06.2026. Bài viết đăng thành 3 kỳ. Đây là bài kỳ 1.
Đức Cha Giuse Huỳnh Văn Sỹ
Hoa trái của việc thuộc trọn về Đức Kitô được biểu hiện qua niềm vui và hiệp thông của người tu sĩ trong tương quan với người khác. Người ta thấy rằng con người có những tương quan hoặc ba lĩnh vực căn bản thể hiện phẩm giá ngôi vị của mình và là cách để duy trì sự hiện hữu của mình[1]:
- Thân xác: nhờ đó người ta khám phá ra các thực tại trong thế giới và tương quan với người khác
- Ngôn ngữ: nhờ đó người ta có thể có những mối tiếp xúc để trao đổi thông tin và bày tỏ tâm tình cho nhau, ngôn ngữ diễn tả dưới nhiều thể thức biểu tượng;
- Lao động dưới mọi hình thức: nhờ đó, con người làm ra sản phẩm để trao đổi với người khác.
Trong đời sống tu trì ba tương quan đó hoặc ba lĩnh vực đó tương ứng với ba lời khấn: khiết tịnh (thân xác), vâng phục (ngôn ngữ) và khó nghèo (lao động). Ba lời khấn tóm lược giáo huấn Tin mừng: Sống tương quan với người khác mà không tấn công hay phủ nhận ngôi vị của họ, tôn trọng phẩm giá làm nên ngôi vị của nhau[2].
Trước đây chúng ta đã bàn về “Thuộc về Chúa Kitô, chứng tá niềm vui và hiệp thông qua ngôn ngữ vâng phục”. Trong bài này chúng ta tiếp tục xét hai khía cạnh còn lại theo nhãn quan nhân bản và một thoáng tu đức.
Như chúng ta biết, thân xác và lao động của mỗi người là hai cửa ngõ đặc biệt quan trọng trong tương quan giữa ta với người khác, cụ thể là trực tiếp với những người trong cộng đoàn chúng ta đang sống. Mà đời sống cộng đoàn trong đời tu chưa bao giờ là dễ dàng, luôn có những thách đố cần phải vượt qua.
1. Thân xác [3]
1.1. Nhìn nhận và tôn trọng vẻ đẹp thân xác
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II: «Thân xác và chỉ có thân xác, mới có khả năng làm cho những gì là vô hình, thiêng liêng và thần linh trở thành hữu hình. Thân xác được tạo dựng để chuyển giao vào thực tại hữu hình của thế giới, mầu nhiệm vô hình được ẩn giấu tự muôn thuở nơi Thiên Chúa, và như thế nó là một dấu chỉ của mầu nhiệm ấy».
Ngoài ra «Khi Giavê Thiên Chúa nói “con người ở một mình không tốt” (St 2,18), Ngài khẳng định rằng con người “một mình” thì không thực hiện được hoàn toàn yếu tính người. Con người chỉ thể hiện được yếu tính mình khi hiện hữu “với một ai đó” – và một cách sâu xa hơn và trọn vẹn hơn – khi hiện hữu “cho một ai đó…. Sự hiệp thông của các ngôi vị có nghĩa là hiện hữu “cho” nhau, trong một tương quan cho đi tặng lại». Người tu sĩ khi tuyên khấn là tự hiến trao tặng bản thân cho Thiên Chúa, thuộc trọn về Chúa.
Nói một cách ngắn gọn, «khởi đi từ các kinh nghiệm nguyên thủy và kinh nghiệm tội nguyên tổ, chúng ta có thể hiểu được rằng thân xác con người vốn có tính biểu tượng và hợp hôn, thân xác ấy vốn tự do nhưng đã ra yếu đuối trong tình trạng sa ngã, nhưng đã được Đức Kitô cứu chuộc. Thân xác làm cho toàn thể ngã vị được hiện diện. Chúng ta là những tạo vật “mang tính biểu tượng”. Và từ đó ta biết, thân xác chúng ta và chính chúng ta được tạo dựng để yêu thương, chứ không để phục lụy dục vọng thấp hèn. Như thế, chúng ta khám phá ra ý nghĩa sâu thẳm rằng thân xác là để tương giao hơn là để cho khoái lạc tính dục. Tính dục chỉ quan trọng trong mức độ khi nó phục vụ cho sự tương giao. Vả lại, thân xác chúng ta tự do nhưng đã bị thương tổn. Cuối cùng, trong Đức Kitô và nhờ Đức Kitô mà chúng ta ý thức sâu sắc rằng thân xác chúng ta, con người chúng ta được cứu chuộc. Biết và yêu mến Đức Kitô, cụ thể, sẽ giúp ta bước vào các kinh nghiệm nguyên thủy, từ đó có thể biết bản thân mình sâu hơn và biết cuộc sống mình sẽ như thế nào»[4].
«Một thân xác xinh đẹp, kiều diễm hay lịch lãm thường hấp dẫn sự chú ý của mọi người. Nhưng cũng có người với vẻ ngoài “xấu xí” nhưng nét tươi duyên của họ cũng tạo ấn tượng thu hút. Thế nào là vẻ đẹp thực sự của một thân xác? Lại nữa sắc đẹp của phái nam và phái nữ với thân xác phân giới còn hấp dẫn bởi nó còn khơi dậy dục vọng nơi người ngắm nhìn. Đâu là vẻ đẹp thực sự của thân xác con người?»[5]. Chúng ta nên khám phá và tôn trọng sự khác biệt vẻ đẹp thân xác. Nhìn rằng nhận ai cũng có thân xác. Đó là quà tặng Thiên Chúa trao ban. Có thể nói sắc đẹp là vinh quang của thân xác. Mỗi thân xác có vẻ đẹp và theo những mức độ khác nhau:
- Vẻ đẹp hình thể,
- Vẻ đẹp duyên dáng,
- Vẻ đẹp rạng rỡ biểu lộ sự hiện diện,
- Vẻ đẹp rạng rỡ ẩn giấu,
- Vẻ đẹp của “chân dung biến hình”: những người mà khuôn mặt họ tỏ lộ một ánh sáng nội tâm, biến đổi và chiếu tỏa một sự sống phát xuất từ một nguồn gốc bí nhiệm.
Ca dao, “Mười thương”:
Một thương tóc bỏ đuôi gà,
Hai thương ăn nói mặn mà có duyên,
Ba thương má lúm đồng tiền,
Bốn thương răng nhánh hạt huyền kém thua,
Năm thương cổ yếm đeo bùa,
Sáu thương nón thượng quai tua dịu dàng,
Bảy thương nết ở khôn ngoan,
Tám thương má phấn lại càng thêm xinh,
Chín thương em ngủ một mình,
Mười thương con mắt có tình với ai.
Trong kho tàng ca dao tục ngữ Việt Nam có những cách diễn tả vẻ đẹp thực chất: “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”. “Xấu người đẹp nết còn hơn đẹp người”. “Tốt nết hơn tốt mặt”. “Người thanh tiếng nói cũng thanh. Chuông kêu khẽ đánh bên thành cũng kêu”.
Quả thực mỗi người mỗi vẻ. Nghị quyết Tổng Tu nghị của Hội dòng (2023-2027) số 27, nhận xét rằng: «mỗi chị em chúng ta khi đến sống chung với nhau trong một gia đình cộng đoàn đều mang theo những nét “khác biệt về tính tình, tuổi tác và nếp suy nghĩ”[6] của riêng mình. Mỗi người mỗi vẻ với những đức tính tốt đẹp xen lẫn những yếu đuối và lầm lỗi». Dĩ nhiên trong đó có khác biệt về thân xác, về vẻ đẹp. Và cái vẻ đẹp bề ngoài bao giờ cũng gây sự chú ý, thu hút những ánh nhìn.
Thế nhưng, có nhiều cách thức, cách nhìn khác nhau khi thâu nhận vẻ đẹp ấy. Có nhiều khi người ta nhìn vẻ đẹp một cơ thể hay dung nhan rất hời hợt chỉ vì người đó có một thân xác “xấu xí”. Đó là một sự bất công đối với những người có một thân xác “xấu xí” chỉ vì với cái nhìn hời hợt này người ta đã không đoái hoài đến hay bỏ quên họ. Người ta nói: “Cái nết đánh chết cái đẹp” và hiện nay người ta thấy “cái đẹp đè bẹp cái nết”. Trong xã hội hiện đại, yếu tố ngoại hình dần lên ngôi, và được nhiều người cho rằng là yếu tố vô cùng quan trọng. Từ đó, nhiều người bỏ qua “cái nết đánh chết cái đẹp” vì “đẹp là được”.
Đúng ra, cái nhìn xuất phát tự con tim hướng đến chính nhân vị trên hết là cái nhìn của tình yêu biết thâu nhận chính vẻ đẹp của mỗi thân xác, mỗi khuôn mặt con người. Jean Vanier (người hằng ngày sống với những người khuyết tật) nói: “yêu mến một ai đó là bày tỏ cho người ấy vẻ đẹp của họ”.
1.2. “Năng lực thân xác”
Năng lực thân xác đề cập đến các khả năng, giới hạn vật lý và tiềm năng sinh học của cơ thể con người. Người nam và người nữ đều có thế mạnh riêng nơi thân xác (thể hình, vóc dáng, chân dung…). Mỗi người có những năng lực thể xác riêng, có thể không ai giống ai cả. Tuy nhiên, chính bản thân người đó có thể cảm nhận thấy năng lực thân xác nơi con người của mình và đôi khi sử dụng chúng như một loại “quyền lực tự có”, hay một loại “vốn tự có” để rồi tìm kiếm những lợi ích nào đó.
Con người cũng có thể sử dụng những năng lực nơi thân xác mình để tấn công, và cùng tấn công vào thân xác của người khác để tìm kiếm và thõa mãn danh, lợi, thú. Khó xác định cụ thể cái gì gọi là năng lực nơi thân xác và sử dụng nó để tấn công người khác. Có lẽ kinh nghiệm và thực tế cho ta biết thêm về điều này, đặc biệt là người nữ.
Minh họa: Một số nhân vật trong Kinh Thánh
Vợ của Pharaon Potiphar quyến rủ Giuse không được nên vu khống Giuse cưỡng hiếp mình, dẫn đến Giuse bị Pharaon Potiphar nhốt tù. Tuy nhiên Thiên Chúa đã xếp đặt trong sự quan phòng, vì sau đó Giuse giải mộng của Pharaon và ông trở nên nhân vật quyền lực đứng thứ hai sau Pharaon, để cứu dân khỏi bị đói và cứu cả gia đình ông nữa Giacop và các anh em.
Câu chuyện Samson và Ðalila cho chúng ta thấy sức mạnh của tình dục và nguy hiểm trong lời năn nỉ, than van của người đàn bà. Samson héo mòn vì những lời năn nỉ của Dalia, nên thố lộ bí mật về sức mạnh của mình. Ông bị quân Philitin bắt và cạo trọc, lấy sức mạnh phi thường của mình.
Jezebel là vợ của vua Ahab của Israel, nổi tiếng với việc thúc đẩy việc thờ các vị thần ngoại bang, đặc biệt là Baal, và chống đối các tiên tri của Yahweh, nổi tiếng là với tiên tri Êlia và câu chuyện chiếm vườn nho của Nabot. Êlia đối đầu với Jezabel bằng cách thách đấu các tiên tri của Baal trên Núi Carmel, chứng minh quyền năng của Yahweh đối với Baal. Dù thắng cuộc và sư sãi thần Baal bị tiêu diệt, ông vẫn phải trốn thoát tay hung tàn của hoàng hậu lùng bắt.
Naboth có một mảnh đất do tổ tiên để lại. Vua Ahab muốn chiếm vườn nho của người nghèo ấy. Biết Naboth cương quyết không nhường mảnh vườn nhỏ xíu ấy cho mình, vua buồn sầu. Bấy giờ hoàng hậu Jezebel bày mưu thâm kế độc. Bà nhân danh nhà vua viết thư, lấy con triện của vua mà đóng vào, gởi cho các trưởng lão trong thành với nội dung là bày mưu cáo gian giết chết Naboth. Buổi đấu tố được tổ chức và Naboth bị tố cáo là “đã nguyền rủa Thiên Chúa”. Ông bị đem ra ngoài và ném đá chết.
Trong văn hóa hiện đại, “Jezebel” đã trở thành biểu tượng cho người phụ nữ lừa dối hoặc suy đồi về mặt đạo đức, thường gắn liền với sự quyến rũ và thao túng.
Cô Salomê, là con gái bà Hêrôđias nhảy múa đẹp lòng Hêrôđê… dẫn đến cái chết của Gioan Baotixita. Vì trước đó bà Hêrôdias đã hận Gioan tẩy giả vì ông đã lên án công khai cuộc hôn nhân bất chính của Hêrôdias.
Diễm ca diễn tả: «Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới, trái tim anh, em đã chiếm mất rồi! Mắt em, chỉ một liếc nhìn thôi, cổ em, chỉ một vòng kiềng trang điểm, đã đủ chiếm trọn vẹn trái tim anh.» (Dc 4,9).
Minh họa: Đời sống xã hội có “mỹ nhân kế”.
Tây Thi là người nước Việt, nổi tiếng xinh đẹp. Đẹp đến mức nàng đau bụng, nhăn nhó cũng vẫn khiến người khác xiêu lòng. Nước Việt vì không đánh lại nước Ngô, đã tiến Tây Thi với ý đồ dùng mỹ nhân kế, mê hoặc Ngô vương. Tây Thi sau khi nhập hậu cung của Ngô Vương, dùng sắc đẹp trói buộc đế tâm, lung lạc triều đình hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khiến nước Ngô diệt vong. Đáng tiếc, số phận Tây Thi bi thảm. Nàng bị gán là “hồng nhan họa thủy”, cuối cùng bị nhấn chìm dưới hồ nước.
Ngày nay “hồng nhan bạc tỷ” để chỉ những cô gái xinh đẹp, giỏi giang dễ dàng có được cuộc sống giàu sang, sung sướng. Câu nói này phỏng theo câu ngày xưa “hồng nhan bạc mệnh” nhưng trái ngược nghĩa hoàn toàn. Bởi thời xưa, phụ nữ có sắc đẹp chưa chắc đã là tốt. Đặc biệt là quá đẹp, quá thu hút, ắt sẽ có số phận lao đao, một đời khổ sở. Cô gái có sắc đẹp thường lại có số phận hẩm hiu, số truân chuyên, bạc bẽo, kém may mắn, thân phận mong manh không ra gì. Nhiều khi “lắm mối, tối nằm không”
Người ta sử dụng các phương tiện truyền thông để phô bày hình ảnh thân xác và những điều liên hệ bản thân để thao túng, để lừa đảo,… Tức là một cách nào đó “tấn công”, thao túng người khác theo ý đồ của mình.
Sắc đẹp và sự duyên dáng có sức quyến rủ không hề nhỏ: “Mình về mình có nhớ ta, ta về ta nhớ hàm răng mình cười”.
1.3 Thân xác và đời sống khiết tịnh
Người tu sĩ phải biết tôn trọng phẩm giá của chính mình và của ngôi vị khác trong lãnh vực thân xác, đặc biệt trong lãnh vực tính dục, bởi vì tính dục là bản năng gắn liền với thân xác có phái tính. Giáo Hội muốn có những tu sĩ sống khiết tịnh để nhắc nhở cho mọi người phải ý thức trách nhiệm tôn trọng phẩm giá của mình và người khác trong lãnh vực thân xác: yêu thương và tôn trọng nhau.
Lời khấn khiết tịnh đặt người tu sĩ trong thái độ tôn trọng tha nhân, bằng cách không tấn công những gì liên hệ đến thân xác của người khác. Trong thực tế, có những tu sĩ rất cặn kẽ giữ quy định liên hệ đến tính dục, mà lại dễ dàng xúc phạm đến sự an toàn thân xác của người khác. Sự an toàn thân xác không chỉ dừng lại ở lãnh vực tính dục nhưng còn liên hệ đến toàn thể sự sống thân xác của một con người. Nên nhớ thân xác là một thành tố kết hợp với linh hồn để làm nên bản thể của con người.
Nghị quyết Tổng Tu nghị số 28 nhắc rằng: “Chị em cần tế nhị và cẩn thận về tình cảm cá nhân giữa chị em trong Dòng và người ngoài. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến phe nhóm đánh mất tình hiệp thông trong cộng đoàn”.
Cuộc đời của Chúa Giêsu trong sáng và quân bình hết sức nhân bản. Người không để mình thương sự đời và vương tội tình trong những cảnh huống mà người ta rất dễ qui chụp: Chúa đến trọ và ăn cơm nhà Maria và Matta; hay tình cảnh người phụ nữ phủ phục dưới chân Chúa, khóc rồi lấy tóc lau chân Chúa; Maria Mađalêna xức dầu thơm chân Chúa hoặc người phụ nữ trò chuyện một mình với Chúa vào buổi trưa bên bờ giếng Giacóp; Vêrônica lấy khăn lau mặt Chúa; nhiều phụ nữ theo Chúa, giúp Chúa và các môn đệ cả tiền bạc nữa… Nhưng tất cả đều rất trong sáng trong cuộc đời của Chúa Giêsu.
Đời sống nơi Chúa Giêsu trong tương quan với những người nam người nữ cho ta thấy rằng “khiết tịnh không chỉ đóng khung vào hành vi, tư tưởng liên hệ đến tính dục mà còn có sự tôn trọng người bằng cách không tấn công những gì liên hệ đến thể xác của họ. Sống lời khấn khiết tịnh là làm chứng rằng con người có khả năng sống với nhau, nhìn nhận và tôn trọng sự khác biệt của người khác, trong đó có khác biệt giới tính, không biến người khác thành dụng cụ cho mình với bất cứ lý do gì”[7].
Chúa Giêsu không để cá nhân nào chi phối, làm nhiễu loạn nhịp đập con tim đã dành cho Cha. Người không dùng năng lực thân xác mình để tấn công và chiếm hữu ai đó đồng thời cũng không để người nào đó có thể tấn công và chiếm đoạt con tim của mình. Người nữ tu MTG theo Chúa Giêsu là sống không “vương tội tình và thương sự đời” nhưng sống tất cả “vì Nước Trời”.
Không phải tại anh, cũng không phải tại em
Tại "Trời" xui khiến, em bỏ mình đi tu!
(còn tiếp)
*********
[1]. X. ERIC FUCHS, Comment faire pour bien faire, Labor et Fides, Genève 1996, p. 22.
[2]. GIUSE NGÔ SĨ ĐÌNH, Tu sĩ Việt Nam hôm nay trước các thách đố về ơn gọi và sứ vụ, trong Hiệp Thông, số 122 (1&2-2021) tr. 53-55.
[3]. Xem thêm, LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, “Vẻ đẹp của thân xác và ý nghĩa của tính dục con người”. Trích Bản tin Hiệp Thông/HĐGM VN, số 101 (Tháng 7 & 8 năm 2017).
[4]. LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, bài đã dẫn.
[5]. LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, bài đã dẫn.
[6]. Hiến Chương MTG Nha Trang, điều 41.
[7]. GIUSE NGÔ SĨ ĐÌNH, Tu sĩ Việt Nam hôm nay (Bài đã dẫn).
Hoa trái của việc thuộc trọn về Đức Kitô được biểu hiện qua niềm vui và hiệp thông của người tu sĩ trong tương quan với người khác. Người ta thấy rằng con người có những tương quan hoặc ba lĩnh vực căn bản thể hiện phẩm giá ngôi vị của mình và là cách để duy trì sự hiện hữu của mình[1]:
- Thân xác: nhờ đó người ta khám phá ra các thực tại trong thế giới và tương quan với người khác
- Ngôn ngữ: nhờ đó người ta có thể có những mối tiếp xúc để trao đổi thông tin và bày tỏ tâm tình cho nhau, ngôn ngữ diễn tả dưới nhiều thể thức biểu tượng;
- Lao động dưới mọi hình thức: nhờ đó, con người làm ra sản phẩm để trao đổi với người khác.
Trong đời sống tu trì ba tương quan đó hoặc ba lĩnh vực đó tương ứng với ba lời khấn: khiết tịnh (thân xác), vâng phục (ngôn ngữ) và khó nghèo (lao động). Ba lời khấn tóm lược giáo huấn Tin mừng: Sống tương quan với người khác mà không tấn công hay phủ nhận ngôi vị của họ, tôn trọng phẩm giá làm nên ngôi vị của nhau[2].
Trước đây chúng ta đã bàn về “Thuộc về Chúa Kitô, chứng tá niềm vui và hiệp thông qua ngôn ngữ vâng phục”. Trong bài này chúng ta tiếp tục xét hai khía cạnh còn lại theo nhãn quan nhân bản và một thoáng tu đức.
Như chúng ta biết, thân xác và lao động của mỗi người là hai cửa ngõ đặc biệt quan trọng trong tương quan giữa ta với người khác, cụ thể là trực tiếp với những người trong cộng đoàn chúng ta đang sống. Mà đời sống cộng đoàn trong đời tu chưa bao giờ là dễ dàng, luôn có những thách đố cần phải vượt qua.
1. Thân xác [3]
1.1. Nhìn nhận và tôn trọng vẻ đẹp thân xác
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II: «Thân xác và chỉ có thân xác, mới có khả năng làm cho những gì là vô hình, thiêng liêng và thần linh trở thành hữu hình. Thân xác được tạo dựng để chuyển giao vào thực tại hữu hình của thế giới, mầu nhiệm vô hình được ẩn giấu tự muôn thuở nơi Thiên Chúa, và như thế nó là một dấu chỉ của mầu nhiệm ấy».
Ngoài ra «Khi Giavê Thiên Chúa nói “con người ở một mình không tốt” (St 2,18), Ngài khẳng định rằng con người “một mình” thì không thực hiện được hoàn toàn yếu tính người. Con người chỉ thể hiện được yếu tính mình khi hiện hữu “với một ai đó” – và một cách sâu xa hơn và trọn vẹn hơn – khi hiện hữu “cho một ai đó…. Sự hiệp thông của các ngôi vị có nghĩa là hiện hữu “cho” nhau, trong một tương quan cho đi tặng lại». Người tu sĩ khi tuyên khấn là tự hiến trao tặng bản thân cho Thiên Chúa, thuộc trọn về Chúa.
Nói một cách ngắn gọn, «khởi đi từ các kinh nghiệm nguyên thủy và kinh nghiệm tội nguyên tổ, chúng ta có thể hiểu được rằng thân xác con người vốn có tính biểu tượng và hợp hôn, thân xác ấy vốn tự do nhưng đã ra yếu đuối trong tình trạng sa ngã, nhưng đã được Đức Kitô cứu chuộc. Thân xác làm cho toàn thể ngã vị được hiện diện. Chúng ta là những tạo vật “mang tính biểu tượng”. Và từ đó ta biết, thân xác chúng ta và chính chúng ta được tạo dựng để yêu thương, chứ không để phục lụy dục vọng thấp hèn. Như thế, chúng ta khám phá ra ý nghĩa sâu thẳm rằng thân xác là để tương giao hơn là để cho khoái lạc tính dục. Tính dục chỉ quan trọng trong mức độ khi nó phục vụ cho sự tương giao. Vả lại, thân xác chúng ta tự do nhưng đã bị thương tổn. Cuối cùng, trong Đức Kitô và nhờ Đức Kitô mà chúng ta ý thức sâu sắc rằng thân xác chúng ta, con người chúng ta được cứu chuộc. Biết và yêu mến Đức Kitô, cụ thể, sẽ giúp ta bước vào các kinh nghiệm nguyên thủy, từ đó có thể biết bản thân mình sâu hơn và biết cuộc sống mình sẽ như thế nào»[4].
«Một thân xác xinh đẹp, kiều diễm hay lịch lãm thường hấp dẫn sự chú ý của mọi người. Nhưng cũng có người với vẻ ngoài “xấu xí” nhưng nét tươi duyên của họ cũng tạo ấn tượng thu hút. Thế nào là vẻ đẹp thực sự của một thân xác? Lại nữa sắc đẹp của phái nam và phái nữ với thân xác phân giới còn hấp dẫn bởi nó còn khơi dậy dục vọng nơi người ngắm nhìn. Đâu là vẻ đẹp thực sự của thân xác con người?»[5]. Chúng ta nên khám phá và tôn trọng sự khác biệt vẻ đẹp thân xác. Nhìn rằng nhận ai cũng có thân xác. Đó là quà tặng Thiên Chúa trao ban. Có thể nói sắc đẹp là vinh quang của thân xác. Mỗi thân xác có vẻ đẹp và theo những mức độ khác nhau:
- Vẻ đẹp hình thể,
- Vẻ đẹp duyên dáng,
- Vẻ đẹp rạng rỡ biểu lộ sự hiện diện,
- Vẻ đẹp rạng rỡ ẩn giấu,
- Vẻ đẹp của “chân dung biến hình”: những người mà khuôn mặt họ tỏ lộ một ánh sáng nội tâm, biến đổi và chiếu tỏa một sự sống phát xuất từ một nguồn gốc bí nhiệm.
Ca dao, “Mười thương”:
Một thương tóc bỏ đuôi gà,
Hai thương ăn nói mặn mà có duyên,
Ba thương má lúm đồng tiền,
Bốn thương răng nhánh hạt huyền kém thua,
Năm thương cổ yếm đeo bùa,
Sáu thương nón thượng quai tua dịu dàng,
Bảy thương nết ở khôn ngoan,
Tám thương má phấn lại càng thêm xinh,
Chín thương em ngủ một mình,
Mười thương con mắt có tình với ai.
Trong kho tàng ca dao tục ngữ Việt Nam có những cách diễn tả vẻ đẹp thực chất: “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”. “Xấu người đẹp nết còn hơn đẹp người”. “Tốt nết hơn tốt mặt”. “Người thanh tiếng nói cũng thanh. Chuông kêu khẽ đánh bên thành cũng kêu”.
Quả thực mỗi người mỗi vẻ. Nghị quyết Tổng Tu nghị của Hội dòng (2023-2027) số 27, nhận xét rằng: «mỗi chị em chúng ta khi đến sống chung với nhau trong một gia đình cộng đoàn đều mang theo những nét “khác biệt về tính tình, tuổi tác và nếp suy nghĩ”[6] của riêng mình. Mỗi người mỗi vẻ với những đức tính tốt đẹp xen lẫn những yếu đuối và lầm lỗi». Dĩ nhiên trong đó có khác biệt về thân xác, về vẻ đẹp. Và cái vẻ đẹp bề ngoài bao giờ cũng gây sự chú ý, thu hút những ánh nhìn.
Thế nhưng, có nhiều cách thức, cách nhìn khác nhau khi thâu nhận vẻ đẹp ấy. Có nhiều khi người ta nhìn vẻ đẹp một cơ thể hay dung nhan rất hời hợt chỉ vì người đó có một thân xác “xấu xí”. Đó là một sự bất công đối với những người có một thân xác “xấu xí” chỉ vì với cái nhìn hời hợt này người ta đã không đoái hoài đến hay bỏ quên họ. Người ta nói: “Cái nết đánh chết cái đẹp” và hiện nay người ta thấy “cái đẹp đè bẹp cái nết”. Trong xã hội hiện đại, yếu tố ngoại hình dần lên ngôi, và được nhiều người cho rằng là yếu tố vô cùng quan trọng. Từ đó, nhiều người bỏ qua “cái nết đánh chết cái đẹp” vì “đẹp là được”.
Đúng ra, cái nhìn xuất phát tự con tim hướng đến chính nhân vị trên hết là cái nhìn của tình yêu biết thâu nhận chính vẻ đẹp của mỗi thân xác, mỗi khuôn mặt con người. Jean Vanier (người hằng ngày sống với những người khuyết tật) nói: “yêu mến một ai đó là bày tỏ cho người ấy vẻ đẹp của họ”.
1.2. “Năng lực thân xác”
Năng lực thân xác đề cập đến các khả năng, giới hạn vật lý và tiềm năng sinh học của cơ thể con người. Người nam và người nữ đều có thế mạnh riêng nơi thân xác (thể hình, vóc dáng, chân dung…). Mỗi người có những năng lực thể xác riêng, có thể không ai giống ai cả. Tuy nhiên, chính bản thân người đó có thể cảm nhận thấy năng lực thân xác nơi con người của mình và đôi khi sử dụng chúng như một loại “quyền lực tự có”, hay một loại “vốn tự có” để rồi tìm kiếm những lợi ích nào đó.
Con người cũng có thể sử dụng những năng lực nơi thân xác mình để tấn công, và cùng tấn công vào thân xác của người khác để tìm kiếm và thõa mãn danh, lợi, thú. Khó xác định cụ thể cái gì gọi là năng lực nơi thân xác và sử dụng nó để tấn công người khác. Có lẽ kinh nghiệm và thực tế cho ta biết thêm về điều này, đặc biệt là người nữ.
Minh họa: Một số nhân vật trong Kinh Thánh
Vợ của Pharaon Potiphar quyến rủ Giuse không được nên vu khống Giuse cưỡng hiếp mình, dẫn đến Giuse bị Pharaon Potiphar nhốt tù. Tuy nhiên Thiên Chúa đã xếp đặt trong sự quan phòng, vì sau đó Giuse giải mộng của Pharaon và ông trở nên nhân vật quyền lực đứng thứ hai sau Pharaon, để cứu dân khỏi bị đói và cứu cả gia đình ông nữa Giacop và các anh em.
Câu chuyện Samson và Ðalila cho chúng ta thấy sức mạnh của tình dục và nguy hiểm trong lời năn nỉ, than van của người đàn bà. Samson héo mòn vì những lời năn nỉ của Dalia, nên thố lộ bí mật về sức mạnh của mình. Ông bị quân Philitin bắt và cạo trọc, lấy sức mạnh phi thường của mình.
Jezebel là vợ của vua Ahab của Israel, nổi tiếng với việc thúc đẩy việc thờ các vị thần ngoại bang, đặc biệt là Baal, và chống đối các tiên tri của Yahweh, nổi tiếng là với tiên tri Êlia và câu chuyện chiếm vườn nho của Nabot. Êlia đối đầu với Jezabel bằng cách thách đấu các tiên tri của Baal trên Núi Carmel, chứng minh quyền năng của Yahweh đối với Baal. Dù thắng cuộc và sư sãi thần Baal bị tiêu diệt, ông vẫn phải trốn thoát tay hung tàn của hoàng hậu lùng bắt.
Naboth có một mảnh đất do tổ tiên để lại. Vua Ahab muốn chiếm vườn nho của người nghèo ấy. Biết Naboth cương quyết không nhường mảnh vườn nhỏ xíu ấy cho mình, vua buồn sầu. Bấy giờ hoàng hậu Jezebel bày mưu thâm kế độc. Bà nhân danh nhà vua viết thư, lấy con triện của vua mà đóng vào, gởi cho các trưởng lão trong thành với nội dung là bày mưu cáo gian giết chết Naboth. Buổi đấu tố được tổ chức và Naboth bị tố cáo là “đã nguyền rủa Thiên Chúa”. Ông bị đem ra ngoài và ném đá chết.
Trong văn hóa hiện đại, “Jezebel” đã trở thành biểu tượng cho người phụ nữ lừa dối hoặc suy đồi về mặt đạo đức, thường gắn liền với sự quyến rũ và thao túng.
Cô Salomê, là con gái bà Hêrôđias nhảy múa đẹp lòng Hêrôđê… dẫn đến cái chết của Gioan Baotixita. Vì trước đó bà Hêrôdias đã hận Gioan tẩy giả vì ông đã lên án công khai cuộc hôn nhân bất chính của Hêrôdias.
Diễm ca diễn tả: «Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới, trái tim anh, em đã chiếm mất rồi! Mắt em, chỉ một liếc nhìn thôi, cổ em, chỉ một vòng kiềng trang điểm, đã đủ chiếm trọn vẹn trái tim anh.» (Dc 4,9).
Minh họa: Đời sống xã hội có “mỹ nhân kế”.
Tây Thi là người nước Việt, nổi tiếng xinh đẹp. Đẹp đến mức nàng đau bụng, nhăn nhó cũng vẫn khiến người khác xiêu lòng. Nước Việt vì không đánh lại nước Ngô, đã tiến Tây Thi với ý đồ dùng mỹ nhân kế, mê hoặc Ngô vương. Tây Thi sau khi nhập hậu cung của Ngô Vương, dùng sắc đẹp trói buộc đế tâm, lung lạc triều đình hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khiến nước Ngô diệt vong. Đáng tiếc, số phận Tây Thi bi thảm. Nàng bị gán là “hồng nhan họa thủy”, cuối cùng bị nhấn chìm dưới hồ nước.
Ngày nay “hồng nhan bạc tỷ” để chỉ những cô gái xinh đẹp, giỏi giang dễ dàng có được cuộc sống giàu sang, sung sướng. Câu nói này phỏng theo câu ngày xưa “hồng nhan bạc mệnh” nhưng trái ngược nghĩa hoàn toàn. Bởi thời xưa, phụ nữ có sắc đẹp chưa chắc đã là tốt. Đặc biệt là quá đẹp, quá thu hút, ắt sẽ có số phận lao đao, một đời khổ sở. Cô gái có sắc đẹp thường lại có số phận hẩm hiu, số truân chuyên, bạc bẽo, kém may mắn, thân phận mong manh không ra gì. Nhiều khi “lắm mối, tối nằm không”
Người ta sử dụng các phương tiện truyền thông để phô bày hình ảnh thân xác và những điều liên hệ bản thân để thao túng, để lừa đảo,… Tức là một cách nào đó “tấn công”, thao túng người khác theo ý đồ của mình.
Sắc đẹp và sự duyên dáng có sức quyến rủ không hề nhỏ: “Mình về mình có nhớ ta, ta về ta nhớ hàm răng mình cười”.
1.3 Thân xác và đời sống khiết tịnh
Người tu sĩ phải biết tôn trọng phẩm giá của chính mình và của ngôi vị khác trong lãnh vực thân xác, đặc biệt trong lãnh vực tính dục, bởi vì tính dục là bản năng gắn liền với thân xác có phái tính. Giáo Hội muốn có những tu sĩ sống khiết tịnh để nhắc nhở cho mọi người phải ý thức trách nhiệm tôn trọng phẩm giá của mình và người khác trong lãnh vực thân xác: yêu thương và tôn trọng nhau.
Lời khấn khiết tịnh đặt người tu sĩ trong thái độ tôn trọng tha nhân, bằng cách không tấn công những gì liên hệ đến thân xác của người khác. Trong thực tế, có những tu sĩ rất cặn kẽ giữ quy định liên hệ đến tính dục, mà lại dễ dàng xúc phạm đến sự an toàn thân xác của người khác. Sự an toàn thân xác không chỉ dừng lại ở lãnh vực tính dục nhưng còn liên hệ đến toàn thể sự sống thân xác của một con người. Nên nhớ thân xác là một thành tố kết hợp với linh hồn để làm nên bản thể của con người.
Nghị quyết Tổng Tu nghị số 28 nhắc rằng: “Chị em cần tế nhị và cẩn thận về tình cảm cá nhân giữa chị em trong Dòng và người ngoài. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến phe nhóm đánh mất tình hiệp thông trong cộng đoàn”.
Cuộc đời của Chúa Giêsu trong sáng và quân bình hết sức nhân bản. Người không để mình thương sự đời và vương tội tình trong những cảnh huống mà người ta rất dễ qui chụp: Chúa đến trọ và ăn cơm nhà Maria và Matta; hay tình cảnh người phụ nữ phủ phục dưới chân Chúa, khóc rồi lấy tóc lau chân Chúa; Maria Mađalêna xức dầu thơm chân Chúa hoặc người phụ nữ trò chuyện một mình với Chúa vào buổi trưa bên bờ giếng Giacóp; Vêrônica lấy khăn lau mặt Chúa; nhiều phụ nữ theo Chúa, giúp Chúa và các môn đệ cả tiền bạc nữa… Nhưng tất cả đều rất trong sáng trong cuộc đời của Chúa Giêsu.
Đời sống nơi Chúa Giêsu trong tương quan với những người nam người nữ cho ta thấy rằng “khiết tịnh không chỉ đóng khung vào hành vi, tư tưởng liên hệ đến tính dục mà còn có sự tôn trọng người bằng cách không tấn công những gì liên hệ đến thể xác của họ. Sống lời khấn khiết tịnh là làm chứng rằng con người có khả năng sống với nhau, nhìn nhận và tôn trọng sự khác biệt của người khác, trong đó có khác biệt giới tính, không biến người khác thành dụng cụ cho mình với bất cứ lý do gì”[7].
Chúa Giêsu không để cá nhân nào chi phối, làm nhiễu loạn nhịp đập con tim đã dành cho Cha. Người không dùng năng lực thân xác mình để tấn công và chiếm hữu ai đó đồng thời cũng không để người nào đó có thể tấn công và chiếm đoạt con tim của mình. Người nữ tu MTG theo Chúa Giêsu là sống không “vương tội tình và thương sự đời” nhưng sống tất cả “vì Nước Trời”.
Không phải tại anh, cũng không phải tại em
Tại "Trời" xui khiến, em bỏ mình đi tu!
(còn tiếp)
*********
[1]. X. ERIC FUCHS, Comment faire pour bien faire, Labor et Fides, Genève 1996, p. 22.
[2]. GIUSE NGÔ SĨ ĐÌNH, Tu sĩ Việt Nam hôm nay trước các thách đố về ơn gọi và sứ vụ, trong Hiệp Thông, số 122 (1&2-2021) tr. 53-55.
[3]. Xem thêm, LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, “Vẻ đẹp của thân xác và ý nghĩa của tính dục con người”. Trích Bản tin Hiệp Thông/HĐGM VN, số 101 (Tháng 7 & 8 năm 2017).
[4]. LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, bài đã dẫn.
[5]. LOUIS NGUYỄN ANH TUẤN, bài đã dẫn.
[6]. Hiến Chương MTG Nha Trang, điều 41.
[7]. GIUSE NGÔ SĨ ĐÌNH, Tu sĩ Việt Nam hôm nay (Bài đã dẫn).