Họp báo của Đức Thánh Cha trên máy bay sau chuyến tông du Pháp

Mở đầu cuộc họp báo, ông Matteo Bruni, Giám đốc Phòng Báo chí Tòa Thánh, thưa với Đức Thánh Cha:
 

Thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Xin cảm ơn Đức Thánh Cha về những ngày vừa qua của chuyến đi, cảm ơn Đức Thánh Cha về chuyến đi rất dày đặc này. Đây chắc chắn là một chuyến đi được mong đợi từ lâu, một chuyến đi đã làm cho rất nhiều người Pháp vui mừng vì sự hiện diện và những lời của Đức Thánh Cha. Con nghĩ rằng những lời của Đức Thánh Cha cũng đã chạm đến những cung bậc sâu xa nơi tâm hồn người dân Pháp. Và con nghĩ chuyến đi cũng đã làm cho nhiều người Công giáo, nhiều Kitô hữu vui mừng, vì họ cảm thấy được củng cố đức tin. Nhưng có lẽ Đức Thánh Cha có thể bắt đầu bằng việc chia sẻ với chúng con chính Đức Thánh Cha đã cảm nhận chuyến đi này như thế nào.
 

Đức Thánh Cha: Tôi sẽ bắt đầu bằng tiếng Anh. Và sau đó, nếu anh chị em cần bản dịch, chúng tôi có thể giúp. Trước hết, một lần nữa, xin cảm ơn anh chị em về công việc đã thực hiện. Tôi nghĩ rằng trong bốn ngày vừa qua anh chị em đã rất bận rộn, và theo một nghĩa nào đó, đây là một chương trình rất dày đặc.
 

Bốn ngày này thực sự tràn đầy nhiều phúc lành. Tôi có thể nói là những phép lạ, đặc biệt là khoảng thời gian tại Lộ Đức, khi cùng bước đi, đồng hành với rất nhiều bệnh nhân, người đau khổ, và chứng kiến ân sủng từ sự hiện diện của Thiên Chúa được biểu lộ bằng nhiều cách khác nhau, chạm đến tâm hồn con người, biến đổi cuộc sống của họ, và, dùng một cách diễn đạt mà tôi đã nhắc đến tại đó, khôi phục phẩm giá cho người bệnh, người cao tuổi, những người mà trong một số thành phần của xã hội bị loại bỏ.
 

Vì thế, trong suốt bốn ngày đã có rất nhiều dấu chỉ, rất nhiều cách diễn tả, rất nhiều biểu tượng. Và về phần mình, chính tôi cũng cảm thấy được chúc phúc rất nhiều vì có đặc ân được viếng thăm nước Pháp, đặc biệt để khích lệ những người trẻ, những người rõ ràng đang tìm kiếm một điều gì đó.
 

Điều này đã thể hiện rất rõ tại sân vận động, trong buổi tối với 80.000 người trẻ quy tụ từ khắp nước Pháp, với sự nhiệt thành, niềm vui và cảm thức hy vọng mà họ trao tặng, nhưng đặc biệt, tôi nghĩ, là điều họ đã nhận được và sẽ có thể chia sẻ với những người khác.

Vì vậy, giữa rất nhiều điều khác nhau mà chúng ta đã cử hành và trải nghiệm trong bốn ngày này, tôi có thể nói đó là một vài điểm nổi bật, mà không có ý loại trừ những điều khác, nhưng đó là những điều thực sự rất có ý nghĩa. Tôi rất vui vì anh chị em đã đồng hành trong chuyến đi này, và nếu anh chị em có một vài câu hỏi.
 

Câu hỏi đầu tiên đến từ Cyriac Zeller, thuộc hãng truyền thông Pháp I-Media:
 

Thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Hôm qua, trong một cuộc họp báo, các nạn nhân mà Đức Thánh Cha đã gặp nói với chúng con rằng Đức Thánh Cha đã thừa nhận với họ tính hệ thống của nạn lạm dụng tình dục trong Giáo hội. Có đúng như vậy không? Đức Thánh Cha có thể giải thích lập trường của mình về điều này không? Đức Thánh Cha có cho rằng lạm dụng tình dục trong Giáo hội mang tính hệ thống không?
 

Đức Thánh Cha: Tôi muốn nói rằng, không có ý phủ nhận lời của bất kỳ ai, vì tôi nghĩ điều này rất quan trọng, trước hết tôi muốn nói rằng khi gặp bảy nạn nhân ấy, tôi đã xin họ cũng giúp tôi diễn tả với những nạn nhân khác sự sẵn sàng của chính tôi và của Giáo hội trong việc lắng nghe và đồng hành với họ khi họ tìm kiếm sự chữa lành, nhìn nhận nỗi đau đã gây ra trong cuộc đời họ vì những hoàn cảnh lạm dụng.
 

Một vài người trong số họ đã nói về lạm dụng mang tính hệ thống. Cá nhân tôi thích diễn đạt điều này theo một cách khác, mặc dù tôi đã nói về một số tổ chức trong Giáo hội mà đôi khi, nếu anh chị em muốn nói như thế, với tư cách là một hệ thống, đã có hành vi lạm dụng.
 

Nhưng tôi nghĩ điều quan trọng là phải có sự phân biệt. Lạm dụng tình dục trước hết là một vấn đề của con người. Khi nó xảy ra trong Giáo hội, nó thực sự mang thêm một chiều kích hoàn toàn khác, bởi vì đời sống đức tin của con người bị tổn thương sâu sắc và đôi khi thậm chí bị phá hủy.
 

Giáo hội có một trách nhiệm đặc biệt trong việc đồng hành với họ và giúp họ tìm kiếm sự chữa lành. Theo nghĩa đó, tôi đã nói với họ về việc Giáo hội, theo một số cách thức, được xem là có trách nhiệm, nhưng đồng thời, tôi nghĩ Giáo hội cũng là một thành phần quan trọng trong việc giúp họ tìm thấy sự chữa lành.
 

Câu hỏi thứ hai của Xavier Normand, làm việc cho tạp chí Pháp Le Pèlerin:
 

Thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Trước hết, con muốn cảm ơn Đức Thánh Cha về chuyến tông du tại Pháp. Trong bốn ngày, đất nước chúng con đã sống theo nhịp của sự nhiệt thành chung được khơi lên bởi chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha. Điều này, tại Pháp, thực sự là một thành tựu. Xin cảm ơn Đức Thánh Cha.
 

Con sẽ tiếp tục câu hỏi bằng tiếng Anh. Khẩu hiệu chuyến tông du của Đức Thánh Cha là “để thế gian được sống”. Chủ đề chăm sóc cuối đời đã xuất hiện nhiều lần trong các diễn văn của Đức Thánh Cha. Thực ra, con nghĩ Đức Thánh Cha đã nhắc đến điều này trong hơn một nửa số diễn văn tại Pháp. Con đặc biệt nghĩ đến bài diễn văn tại Điện Élysée và hôm qua tại Lộ Đức, khi Đức Thánh Cha nói rằng điều hợp pháp không nhất thiết là điều hợp luân lý, điều này rõ ràng ám chỉ đến việc hợp pháp hóa trợ tử gần đây tại Pháp. Tại Pháp, chúng con cũng có nguyên tắc “laïcité”, tức là sự tách biệt giữa tôn giáo và chính trị. Đức Thánh Cha có nghĩ rằng khi điều đó là quan trọng, khi những gì đang bị đặt cược là rất lớn, ranh giới này có nên được vượt qua nhân danh tính tối thượng của lương tâm không? Và nếu có, Đức Thánh Cha có nghĩ mình đã vượt qua ranh giới ấy không?
 

Đức Thánh Cha: Cảm ơn câu hỏi của anh. Tôi muốn nói rằng, theo cách Giáo hội hiểu về sự phân tách giữa Giáo hội và chính trị, hay giữa Giáo hội và Nhà nước, tôi đã không vượt qua ranh giới đó. Và tôi mời anh đọc hoặc đọc lại Magnifica Humanitas, trong đó, ở phần đầu, trong một vài chương đầu tiên, tôi nói về Học thuyết Xã hội của Giáo hội, và nói rằng khi Giáo hội lên tiếng bảo vệ sự sống, khi Giáo hội nói về những vấn đề thuộc Học thuyết Xã hội, chúng tôi không bước vào chính trị; chúng tôi áp dụng Tin Mừng vào đời sống con người.
 

Và họ có thể là những chính trị gia, nếu anh muốn nói như thế, thuộc cánh tả hoặc cánh hữu, trong những hoàn cảnh mà họ nói rằng: “Không, tôn giáo chỉ nên nằm trong phạm vi riêng tư”. Hãy để mọi người làm điều họ muốn trong đời sống cá nhân, nhưng với tư cách Nhà nước, chúng ta phải tách biệt. Chính vì thực tế rằng khi tôi đến Pháp, trước hết tôi đến để rao giảng Tin Mừng, rao giảng Tin Vui, để tái khẳng định điều chính Chúa Giêsu Kitô nói khi Người tuyên bố: “Thầy là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống”, nghĩa là nói lên sự thật mà Chúa Giêsu trao ban cho chúng ta.
 

Việc bảo vệ sự sống, như tất cả anh chị em đều biết, là điều Giáo hội giảng dạy và tin tưởng cách rất sâu sắc. Và như vậy, một mặt, rõ ràng là tôi biết tại Pháp luật này vừa được thông qua; tại những quốc gia khác ở châu Âu cũng như ở những nơi khác trên thế giới cũng đang có rất nhiều cuộc tranh luận về những vấn đề liên quan đến giai đoạn cuối đời.
 

Nhưng khi hiện diện tại một nơi đặc biệt như Lộ Đức, nơi con người đang tìm kiếm một điều gì đó sâu xa hơn, và nhận ra rằng cuộc sống của họ, ngay cả giữa bệnh tật, khuyết tật hay những hình thức đau đớn khác nhau, vẫn có ý nghĩa, thì Giáo hội, vì chính Chúa Giêsu, muốn ở gần những người ấy và khẳng định những giá trị mà tôi nghĩ chính sự sống mang lại cho tất cả chúng ta.
 

Vì vậy, tôi muốn nói rằng, nếu đó là chính trị, thì tôi đã làm điều đó, nhưng không phải để can dự vào chính trị Pháp. Đó là để giảng dạy điều Giáo hội thực sự tin.
 

Câu hỏi tiếp theo là của Íñigo Domínguez, báo EL PAÍS.
 

Xin cảm ơn Đức Thánh Cha đã dành thời gian này cho chúng con. Trong chuyến đi này, Đức Thánh Cha cũng đã nhiều lần nói đến nền văn hóa loại bỏ đang bao quanh chúng ta, đến việc gạt ra bên lề những người không được xem là có khả năng sản xuất, trong đó có người cao tuổi và người khuyết tật. Tại Tây Ban Nha, những ngày này có một trường hợp phần nào tiêu biểu cho tất cả những điều ấy và đã gây nên sự phẫn nộ lớn trong cả nước, đó là trường hợp của Mari Carmen, một phụ nữ khuyết tật 87 tuổi bị đuổi khỏi ngôi nhà bà đang sống tại Madrid vì bà không còn khả năng trả tiền thuê nhà. Tiền thuê của bà bị tăng lên gấp năm lần ngay một lúc. Con không biết Đức Thánh Cha có biết trường hợp này, trường hợp của bà Mari Carmen hay không. Nhưng dù sao đi nữa, Đức Thánh Cha nghĩ gì về vấn đề nhà ở đang tồn tại trên khắp châu Âu, trên toàn thế giới, nơi sự đầu cơ bất động sản đẩy cư dân ra khỏi các thành phố và người trẻ không thể có khả năng sở hữu hay thuê một căn nhà? Đức Thánh Cha nghĩ gì về toàn bộ vấn đề này?
 

Đức Thánh Cha: Tôi nghĩ đây là một ví dụ điển hình cho thấy Giáo hội với tư cách cộng đoàn, hay chúng ta với tư cách những con người, một cộng đồng, kể cả đối với những người không có đức tin, phải tìm kiếm những giải pháp công bằng hơn để những trường hợp như thế không xảy ra. Tôi không biết trường hợp mà anh nói tới, nhưng tôi nghĩ đây là một trường hợp mà những người hàng xóm, cộng đồng, giáo xứ, giáo phận hay Nhà nước cần phải đến gần và nói: Làm sao một trường hợp như thế lại có thể xảy ra? Vấn đề nào trong hệ thống lại cho phép một trường hợp như vậy xảy ra, khi một người phụ nữ cao tuổi, lại còn bị khuyết tật hoặc có một khó khăn nào đó, lại bị đuổi khỏi, có thể nói như vậy, chính ngôi nhà của mình? Giáo hội nói rất nhiều về sự loại bỏ và cũng nói về công lý. Giáo hội mời gọi, thúc đẩy, tìm cách, có thể nói như vậy, đánh thức nơi mọi người khả năng đáp lại với ý thức nhân bản hơn, thực sự nhạy cảm với nỗi đau và sự đau khổ của người khác. Vấn đề nhà ở hiện nay tại nhiều quốc gia là một vấn đề mà chỉ một giáo xứ, chỉ một giáo phận hay chính Giáo hội cũng không thể giải quyết được. Nhưng tôi nghĩ ở đây có một thách đố lớn, nơi có lẽ chúng ta cũng phải đòi hỏi các nhà lãnh đạo chính trị, các nhà chức trách tìm kiếm một giải pháp cho vấn đề này. Bởi vì rõ ràng vấn đề đang gia tăng, và rất nhiều lần chúng ta chỉ phản ứng vào lúc xảy ra tình trạng khẩn cấp, nhưng chúng ta thực sự phải xem đâu là nguyên nhân mang tính hệ thống của vấn đề này và làm thế nào để giúp đỡ.
 

Câu hỏi tiếp theo là của Manuela Tulli thuộc hãng ANSA.
 

Thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Hôm nay, và trong suốt chuyến đi này, Đức Thánh Cha đã nhấn mạnh đến sự cần thiết của đối thoại. Và khi nói với châu Âu, Đức Thánh Cha cũng nói đến ảo tưởng của việc tái vũ trang, nhưng đồng thời Đức Thánh Cha nói cần có can đảm thực hiện những từ bỏ, những hy sinh vì thiện ích cao hơn là hòa bình. Cuộc xung đột tại châu Âu là cuộc chiến giữa Nga và Ucraina. Đức Thánh Cha muốn nói gì khi nói về những hy sinh này? Và Đức Thánh Cha tin vào đàm phán, bởi vì Đức Thánh Cha có các đặc phái viên của mình – trước đó Đức Tổng Giám mục Gallagher đã đi, và những ngày này có Đức Hồng y Zuppi – nhưng làm sao có thể đối thoại với một Nhà nước đang xâm lược, ném bom và đe dọa không chỉ Ucraina mà còn cả những quốc gia châu Âu khác? Xin cảm ơn.
 

Đức Thánh Cha: Cảm ơn. Điều đầu tiên là cần nhấn mạnh các nguyên tắc của Học thuyết Xã hội của Giáo hội, theo đó chúng ta tìm cách không cổ võ bạo lực, thù hận, vũ khí, và những mối nguy đang tồn tại trong thế giới ngày nay, kể cả việc một số nhà lãnh đạo quốc gia một lần nữa bắt đầu nói về vũ khí hạt nhân, về những cuộc chiến ngày càng trở nên hủy diệt hơn, đặc biệt là xét đến vấn đề sự sống con người. Tiếp tục vũ trang, tiếp tục chi tiêu cho ngành công nghiệp quân sự khổng lồ ấy, vốn đã diễn ra trong nhiều thập kỷ, từ năm ngoái, năm năm trước, và tiếp tục thúc đẩy chi tiêu quân sự. Một số ít người đang làm giàu rất nhiều nhờ một ngành công nghiệp cổ võ chiến tranh. Trong khi với hàng ngàn tỷ euro hay đô la ấy, người ta có thể giải quyết những vấn đề như nạn đói trên thế giới, vấn đề nhà ở, các hoàn cảnh thất nghiệp, v.v. Tất cả mọi người đang tìm kiếm một tiếng nói có thể đề nghị một con đường khác, không phải là con đường nói rằng chúng ta hãy chi tiêu nhiều hơn cho vũ khí, điều chỉ thúc đẩy thêm ngày càng nhiều căng thẳng, có thể dẫn tới sự bùng nổ của một cuộc chiến khác, một cuộc xung đột khác.
 

Và chúng ta thấy rằng bạo lực, những cường quốc luôn tìm cách áp đặt bằng quyền lực thay vì đối thoại và thúc đẩy những cuộc thương lượng về những khác biệt vốn tự nhiên có thể tồn tại, đang đưa chúng ta ngày càng gần hơn tới một cuộc chiến hoặc nhiều cuộc chiến, những xung đột như chúng ta đang chứng kiến trong thế giới ngày nay.
 

Tôi không biết những người khác nghĩ thế nào, và điều này không phải là vì có tính chính trị hay không chính trị, nhưng một tiếng nói tìm cách cổ võ những giá trị về phẩm giá con người, tầm quan trọng của sự sống, khả năng chi tiêu nhiều hơn cho y tế và giáo dục và ít hơn cho vũ khí, tôi nghĩ Giáo hội có trách nhiệm cổ võ những giá trị ấy, liên tục mời gọi các nhà lãnh đạo như của Nga và Ucraina, cũng như các quốc gia khác, đến với nhau, ngồi xuống, đối thoại, tìm cách giải quyết những vấn đề mà không tiếp tục những cuộc chiến vốn không còn ý nghĩa. Vì vậy, theo nghĩa đó, Giáo hội tiếp tục lên tiếng. Chúng tôi không thể ép buộc bất kỳ ai. Đôi khi có vẻ điều đó có thể vô ích, nhưng chúng tôi sẽ tiếp tục lên tiếng, tiếp tục mời gọi, tiếp tục loan báo Tin Mừng.
 

Câu hỏi tiếp theo đến từ Justin McLellan của National Catholic Reporter.
 

Xin cảm ơn. Thưa Đức Thánh Cha, con sẽ đặt câu hỏi bằng tiếng Anh. Tại Paris, Đức Thánh Cha đã nói đến nhu cầu cấp thiết phải có sự phân định về mặt đạo đức đối với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Và sau nhiều cuộc tấn công mạng do các tác nhân AI ngoài tầm kiểm soát thực hiện, một số nhà lãnh đạo trong ngành công nghệ đã cảnh báo rằng công nghệ này có thể hủy diệt thế giới. Đức Thánh Cha lo ngại đến mức nào về khả năng AI có thể gây ra những rủi ro thảm khốc cho nhân loại hoặc thậm chí xóa sổ hoàn toàn nhân loại? Và các quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc, phải làm gì để bảo đảm rằng công nghệ của họ an toàn cho nhân loại?
 

Đức Thánh Cha: Cảm ơn. Nếu có ai hỏi tôi: Tôi có đang ở trong tình trạng hoảng loạn không? Không, tôi không hoảng loạn. Tôi vẫn ngủ được vào ban đêm. Tôi thực sự nghĩ rằng những mối quan ngại được nhiều chuyên gia, nhiều người chuyên môn về AI nêu lên cần phải được xem xét nghiêm túc.
 

Tôi không nghĩ đó là tin giả, như một số người đã nói, nhằm tạo ra lợi ích tài chính hoặc một hình thức lợi ích nào khác. Thật thú vị khi lưu ý rằng chính hôm nay tôi đọc được rằng người đứng đầu NVIDIA nói rằng ông đã tìm ra một cách nào đó để đưa vào AI những “hàng rào bảo vệ”, nếu có thể nói như vậy, hoặc những giới hạn, để chúng không vượt ra khỏi những đơn vị cụ thể của mình và gây ra những thiệt hại mà người ta đang nói đến.
 

Tuy nhiên, cũng chính người này lại nói rằng không nên đặt ra giới hạn và không nên có sự điều tiết của chính phủ, v.v. Đây là một vấn đề mà tôi nghĩ chúng ta cần ngồi lại và nói chuyện với nhau. Chúng ta cần tiếp tục mời gọi các nhà lãnh đạo chính trị, những người lãnh đạo trong lĩnh vực AI, các tổ chức xã hội, các hiệp hội cùng gặp nhau và xem xét những gì đang xảy ra ngay lúc này và những gì có thể xảy ra trong tương lai.

Chỉ đơn giản nói rằng: “Ồ, chuyện đó sẽ không xảy ra đâu”, rồi nhắm mắt lại trước vấn đề, theo tôi, có lẽ không phải là cách hành xử có trách nhiệm nhất. Vatican đã thành lập một ủy ban riêng của chúng tôi về trí tuệ nhân tạo. Một mặt, nếu có thể nói như vậy, ủy ban này bắt đầu như một cách để điều phối những gì chính chúng tôi đang làm tại Tòa Thánh, cách chúng tôi sử dụng AI, đâu là những rủi ro và đâu là những lợi ích.
 

Nhưng kể từ khi Magnifica Humanitas được công bố, chúng tôi đã nhận được rất nhiều liên hệ từ những người thuộc nhiều lĩnh vực và chuyên ngành khác nhau. Vì vậy, chúng tôi đang cố gắng tiếp tục thúc đẩy đối thoại, nghiên cứu, khảo sát, để tìm ra những cách thức bảo đảm rằng AI không đi tới một điểm mà nó có thể hủy diệt nhân loại hoặc loại con người ra khỏi cuộc đối thoại.
 

Tôi tương đối lạc quan rằng điều đó có thể thực hiện được. Tôi nghĩ có đủ những người thực sự quan tâm nghiêm túc đến vấn đề này và sẵn sàng nhìn vượt ra ngoài những vấn đề, một lần nữa, về quyền lực: ai sẽ đến đó trước, điều gì sẽ xảy ra khi AI đạt tới cái mà người ta gọi là Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát, v.v.
 

Nhưng chúng ta phải tiếp tục làm việc. Chúng ta không thể ngồi yên và giả vờ rằng chẳng có điều gì sẽ xảy ra.
 

Câu hỏi cuối cùng đến từ Ludwig Ring-Eifel của KNA.
 

Hôm nay chúng ta ở Metz, rất gần biên giới Đức, nhưng cho đến nay Đức Thánh Cha vẫn chưa đến Đức. Vì vậy câu hỏi căn bản của con là: Khi nào chúng con có thể mong đợi Đức Thánh Cha ở phía bên kia biên giới? Và câu hỏi này cũng được đặt trong bối cảnh của hai diễn biến có lẽ cũng khiến Đức Thánh Cha lo lắng: sự suy giảm đều đặn của Giáo hội Công giáo tại Đức, và sự gia tăng đáng kinh ngạc của các đảng cực đoan tại Đức, những đảng đang đe dọa phá vỡ sự đồng thuận về châu Âu mà hôm nay Đức Thánh Cha đã nói tới tại Metz.
 

Đức Thánh Cha: Cảm ơn câu hỏi của anh. Với tất cả sự khiêm tốn, tôi muốn nói rằng tôi mới chỉ làm Giáo hoàng khoảng mười lăm tháng. Có rất nhiều nơi tôi vẫn chưa đến thăm. Tôi đã nhận được lời mời. Tôi thực sự hy vọng sẽ đến Đức lần nữa, ý tôi là trước đây tôi đã từng ở đó, nhưng chưa phải với tư cách Giáo hoàng. Tôi hy vọng sẽ viếng thăm Đức, cũng như tôi hy vọng sẽ đến nhiều nơi khác. Nhưng hiện giờ tôi vẫn chưa có lịch trình.
 

Tôi vẫn đang làm việc về chương trình của năm tới, và chuyến đi duy nhất đã được lên kế hoạch chắc chắn là Ngày Giới trẻ Thế giới tại Hàn Quốc. Vì vậy, chúng ta đang dần tiến tới. Nhưng cảm ơn anh vì sự kiên nhẫn và vì câu hỏi.
 

Anh đã dùng cụm từ rằng Giáo hội đang chết tại Đức, hoặc số lượng tín hữu đang suy giảm. Trước đây người ta cũng từng nói như vậy về nước Pháp, nhưng chúng ta đã thấy điều gì xảy ra trong bốn ngày vừa qua. Tôi tin rằng nếu chúng ta tìm lại được tinh thần truyền giáo đích thực và cách thức đúng đắn để thực hiện sứ mạng ấy, thì tại Đức vẫn còn rất, rất nhiều người muốn sống và cử hành đức tin Kitô giáo và Công giáo của mình.
 

Vì thế, tôi lạc quan về điều đó, mặc dù tôi nhìn nhận những vấn đề, nhìn nhận những nguyên nhân khác nhau đã tác động rất mạnh đến Giáo hội, nhưng chúng cũng tác động rất mạnh đến Giáo hội Tin Lành hay Tin Lành Cải cách, nếu anh muốn nói như vậy, và cũng tác động đến xã hội theo một cách tương tự.
 

Nhưng tôi hy vọng có thể vươn ra. Tôi hy vọng tiếp tục làm việc với các nhà lãnh đạo của Giáo hội tại Đức và tìm kiếm những cách thức để đáp lại điều này. Sẽ rất thú vị nếu nghiên cứu và phân tích xem liệu có mối liên hệ nào, và nếu có thì ở mức độ nào, chẳng hạn giữa sự phát triển của những nhóm cực hữu và việc ngay cả chính hướng cực hữu hiện nay cũng đang bị phân mảnh, khi anh thấy một nhóm cụ thể đang trở nên cực đoan hơn rất nhiều so với những nhóm cũng được gọi là cực hữu khác.
 

Đồng thời, có một số biểu hiện kết hợp những quan điểm cực hữu ấy với một dạng tôn giáo nào đó. Và không chỉ theo quan điểm của tôi, mà cả các nhà lãnh đạo của Giáo hội Công giáo và Giáo hội Tin Lành tại Đức cũng đã lên tiếng rằng đó không phải là một cách diễn tả đích thực của Kitô giáo.
 

Và một lần nữa, chúng ta trở về với những giá trị của Tin Mừng, những giá trị không nói về thù hận và chia rẽ, nhưng nói về sự thấu hiểu, lòng cảm thông và sự đồng hành. Tôi tha thiết hy vọng, và hy vọng rằng Giáo hội cũng có thể góp phần vào điều này, rằng chúng ta có thể tìm ra những cách để đến với đa số những người thiện chí, những người sẽ hiểu rằng sự dấn thân của họ quan trọng đến mức nào, kể cả trong việc tham gia vào các tiến trình chính trị, để giúp họ có thể đưa ra những lựa chọn rõ ràng vì công ích chứ không phải vì những ý tưởng cực đoan, những ý tưởng có lẽ sẽ gây ra nhiều thiệt hại hơn rất nhiều so với mức độ mà hiện nay chúng ta thậm chí có thể nhận thức được.
 

Vì vậy, tôi nghĩ tất cả chúng ta sẽ tiếp tục khích lệ theo hướng ấy. Một lần nữa, về phía chúng tôi với tư cách Giáo hội, Học thuyết Xã hội của Giáo hội là để nói về, giảng dạy về và rao giảng về những điều mà chúng tôi tin là những giá trị mang lại sự sống, chứ không phải sự hủy diệt, chia rẽ và thù hận.
 

Vào cuối buổi họp báo, ông Matteo Bruni, Giám đốc Phòng Báo chí Tòa Thánh, đã nói: Cảm ơn Đức Thánh Cha, cảm ơn Đức Thánh Cha về những lời của ngài, về sự sẵn sàng của ngài, và xin cảm ơn rất nhiều về những ngày chúng con đã cùng đồng hành trong chuyến đi này.
 

Đức Thánh Cha: Và tôi muốn nhân cơ hội này cảm ơn rất nhiều người làm việc ở hậu trường, những người không nhận được những tràng pháo tay mà Giáo hoàng nhận được khi đi ngang qua, nhưng họ thực sự là một phần rất quan trọng trong việc tổ chức chuyến đi này: cả những người tại Tòa Thánh, những người ở Pháp, các Giám mục tại Pháp, và rất, rất nhiều giáo dân đã làm việc trong các hoạt động khác nhau và trong việc tổ chức chúng.
 

Vì vậy, tôi muốn dành một lời cảm ơn đặc biệt cho tất cả họ và cho anh chị em. Xin cảm ơn rất nhiều.
 

Nguồn: vaticannews.va